De AI Cynefin Beslisser skill voor Claude

Dat onderscheid klinkt academisch tot je ziet wat er in de praktijk misgaat zonder. Het bestand formuleert het probleem zelf in een zin, en die zin is de kern van de hele pagina: de grootste fout in besluitvorming is het toepassen van een Clear aanpak op een Complex probleem. Een projectplan met mijlpalen, een businesscase met een terugverdientijd en een stuurgroep die maandelijks de voortgang toetst: dat zijn uitstekende instrumenten voor een vraagstuk waar het juiste antwoord bestaat en alleen nog gevonden moet worden. Op een vraagstuk waar het antwoord pas ontstaat terwijl je bezig bent, zijn het dure instrumenten die precies het verkeerde meten.

Cynefin onderscheidt vijf domeinen. In Clear, ook wel Obvious of Simple genoemd, zijn oorzaak en gevolg duidelijk en bekend, en bestaan er best practices. Een factuur verwerken, standaard onderhoud uitvoeren. In Complicated bestaan oorzaak en gevolg wel, maar heb je analyse of expertise nodig om ze te zien, en zijn er meerdere goede antwoorden mogelijk: good practices in plaats van best practices. Een motor repareren, een juridisch contract opstellen.

In Complex zijn oorzaak en gevolg alleen achteraf zichtbaar. Er bestaan daar geen best practices, alleen emergent practice: wat werkt blijkt pas nadat je het hebt geprobeerd. Cultuurverandering, een productlancering, onderwijs.

In Chaotic is er geen zichtbaar verband tussen oorzaak en gevolg en is er crisis: een brand, een hack, het plotselinge vertrek van iemand op wie alles draaide. En het vijfde domein, Confusion, is de eerlijke erkenning dat je niet weet in welk domein je zit. Dat heet in het bestand ook Disorder of Aporetic, en de instructie daarbij is simpel: eerst opdelen in deelproblemen, en die deelproblemen apart in domeinen plaatsen.

Wat het framework onderscheidt van analysemodellen als SWOT of PESTEL is dat het niet naar de inhoud van je vraagstuk kijkt maar naar het soort vraagstuk. SWOT vult vier vakken met wat je weet. Cynefin bepaalt eerst of wat je weet uberhaupt genoeg is om te plannen, of dat je beter een experiment kunt doen. Dat maakt het een laag boven de andere modellen in plaats van een concurrent ervan.

Een Complicated aanpak op een Complex probleem. Dit is de meest voorkomende variant. Je zet een programma op met werkstromen, mijlpalen en SMART-doelen voor een vraagstuk waarvan het antwoord pas ontstaat door interactie. Het gevolg is niet dat er niets gebeurt, het gevolg is dat er twaalf maanden lang keurig voortgang wordt gerapporteerd op indicatoren die niets zeggen. Daar zet de skill drie kleine, omkeerbare experimenten tegenover die parallel lopen, met de expliciete instructie om verandering in taalgebruik en verhalen te meten in plaats van output.

Een Complex aanpak op een Clear probleem. De omgekeerde fout komt minder vaak voor maar is net zo duur. Je gaat experimenteren met iets waarvoor allang een werkende procedure bestaat. Dat weigert hij expliciet, want probe sense respond in Clear staat op de lijst met dingen die hij niet doet, met de reden erbij dat het verspilling is.

Analyse in een crisis. In Chaotic is de instructie act sense respond, in die volgorde. Eerst handelen, dan pas begrijpen. In het tweede voorbeeld in de SKILL.md, een datalek waarbij de pers al belt, is stap een het inschakelen van een crisisteam binnen dertig minuten en stap drie het technisch isoleren van het lek. De diepe analyse komt pas nadat het lek dicht is, en dan expliciet in Complicated modus. De valkuil die het bestand erbij noemt: niet eerst alles willen begrijpen, en de pers niet negeren, want dat vergroot de chaos.

Een domeinindeling zonder onderbouwing. De laatste weigering in het bestand is subtiel maar belangrijk: geen domeinindeling geven zonder te verklaren waarom. Een label zonder redenering is een mening met een Engels woord ervoor. Doordat de skill altijd twee zinnen diagnose meelevert, kun je het oneens zijn met de indeling en dat beargumenteren. Daar zit het verschil tussen een hulpmiddel en een orakel.

Hoe dat er in taal uitziet, in diff-vorm. Links het soort formulering waarmee de meeste plannen beginnen, rechts wat de skill ervan maakt zodra het domein Complex blijkt.

Het bestand opent met een frontmatter waarin staat wanneer de skill moet aanslaan. Niet alleen op het woord cynefin of de naam Snowden, maar ook op gewone zinnen: welke aanpak past hier, hoe moet ik dit aanpakken, is dit complex of gewoon ingewikkeld, wat voor type probleem is dit. De frontmatter noemt daarnaast expliciet chaotische crisissituaties, transformatieprojecten en innovatievraagstukken, plus de situatie waarin iemand vastloopt doordat hij de verkeerde aanpak op het verkeerde type probleem toepast. Wie zoiets tegen Claude zegt terwijl de skill geladen is, krijgt hem automatisch.

Daarna volgt de rolomschrijving: senior strateeg getraind in het cynefin framework van Dave Snowden, met Cognitive Edge, IBM Research en het Cynefin Centre erbij als herkomst. Vervolgens komt de theoretische basis met de vijf domeinen, elk met de status van oorzaak en gevolg, de bijbehorende beslismethode en een voorbeeld.

De werkwijze bestaat uit vijf stappen, elk met een eigen kop in het bestand. Stap 1 is het probleem helder maken: bij vage input stelt de skill maximaal drie verhelderende vragen, anders gaat hij direct door. Stap 2 is het domein bepalen aan de hand van vijf diagnostische vragen, met de aanvulling dat een probleem delen in verschillende domeinen kan hebben en dat je dan moet opsplitsen.

Stap 3 is de domeinspecifieke aanpak, en dat is de tabel die je in FIG.02 hierboven ziet: per domein een beslismethode, een beslisser, instrumenten en het typische risico. Stap 4 zijn drie tot vijf concrete vervolgstappen die bij het domein passen. Stap 5 is de grenswaarschuwing: waar kan dit kantelen, en de twee bewegingen die het bestand met naam noemt zijn een genegeerd Complex probleem dat richting Chaotic valt, en een werkende Complicated oplossing die over tijd naar Clear migreert.

De output ligt vast in vijf blokken: klassificatie met domein en twee zinnen diagnose, passende aanpak met beslismethode, beslisser en tools, concrete stappen, domeinvalkuilen, en grenswaarschuwing. Daaronder staan twee volledig uitgewerkte voorbeelden, cultuurverandering en een datalek, allebei met de complete output erbij. Dan volgt de lijst met vijf dingen die de skill niet doet, en tot slot de bronvermelding met vijf titels.

Wat er niet in staat is net zo relevant. Er staat geen prioriteringsmethode in, geen rekenmodel, geen sjabloon voor een projectplan en geen implementatieadvies. Je krijgt een indeling en een werkwijze, meer niet. Wat je daarna doet is jouw werk, en als je daar structuur bij zoekt is de MECE probleemstructuur coach de logische volgende stap, omdat die het opsplitsen dat stap 2 vraagt netjes en zonder overlap doet.

Snowden en Boone, 2007, Harvard Business Review. A Leader's Framework for Decision Making is het artikel dat cynefin buiten de kennismanagementwereld bekend maakte. Hier staat de gedachte dat leiders hun stijl aan het domein moeten aanpassen in plaats van andersom, en hier staat ook de beschrijving van de grens tussen Clear en Chaotic als een klif, waar sectie 03 hierboven over gaat.

Snowden, 2002, Journal of Knowledge Management. Complex Acts of Knowing gaat over paradox en zelfbewustzijn in beschrijving. Dit is de theoretische onderbouwing onder de stelling dat je een complex systeem niet kunt kennen door het op te delen, omdat het gedrag ontstaat uit de interactie tussen de delen.

Kurtz en Snowden, 2003, IBM Systems Journal. The new dynamics of strategy is het artikel waarin de domeinen scherper worden gezet en het idee van sense making tegenover categorisatie expliciet wordt gemaakt. Als je één academische bron leest, lees deze.

Cognitive Edge en The Cynefin Co. De twee organisaties die Snowden heeft opgezet, in het bestand genoemd als plek waar het materiaal wordt onderhouden. Het framework is namelijk niet af: de naamgeving van het eerste domein is zelf ook veranderd, van Simple naar Obvious naar Clear, en die drie namen kom je in de literatuur allemaal tegen.

Wil je dit denken verbreden, dan liggen er drie logische buren. De eerste principes denker pakt de aannames onder je vraagstuk aan voordat je het indeelt. De pre mortem analist laat je vooruit kijken naar het mislukken van het plan dat je net hebt gekozen, wat vooral in het Complicated domein nuttig is waar het juiste antwoord bestaat maar niet vanzelf gevonden wordt. En de red team analist zet er gerichte tegenspraak tegenover, wat precies past bij het risico dat het bestand aan Complicated hangt: expert lock in.

Daarna is het gebruik simpel: beschrijf je vraagstuk in gewone taal en vraag hoe je het moet aanpakken. Hoe concreter je situatie, hoe scherper de indeling. Ben je nieuw met dit soort bestanden, lees dan eerst wat Claude skills zijn en daarna hoe je Claude skills installeert. Wil je er zelf een schrijven, bijvoorbeeld voor de beslissingen die in jouw vak steeds terugkomen, dan legt een SKILL.md schrijven uit hoe je dat aanpakt.

Er zijn ook situaties waarin je hem beter laat liggen. De eerste is als je een uitgewerkte oplossing zoekt: die krijg je niet. Cynefin levert een probleemtype en een werkwijze, en dat is bewust zo. Wie een plan verwacht raakt teleurgesteld en gebruikt daarna het framework nooit meer, terwijl het gewoon iets anders doet dan hij dacht.

De tweede is echte routine. Weet je zeker dat er een werkende procedure bestaat, dan is de indeling al gemaakt en levert de skill vooral een bevestiging op. Dat kost tijd zonder iets toe te voegen. De derde is een lopende crisis waarin er echt nu gehandeld moet worden. Hij stuurt je in dat geval correct naar act sense respond, maar hij vervangt geen crisisdraaiboek en geen mens met mandaat. Daar is het bestand zelf duidelijk over: in Chaotic beslist iemand met autoriteit, nu.

Nog een eerlijke grens die de moeite waard is om te noemen. De indeling die je krijgt is een oordeel van een taalmodel over jouw beschrijving, niet een meting. Beschrijf je je vraagstuk in de taal van een projectplan, dan is de kans groot dat het als Complicated wordt gelezen. Beschrijf je hetzelfde vraagstuk in de taal van mensen die het niet eens worden, dan komt Complex eruit.

Dat is geen bug van deze skill maar een eigenschap van het framework: cynefin werkt op basis van hoe je iets beschrijft. Vandaar dat het bestand die twee zinnen diagnose eist, zodat je kunt zien waarop de indeling rust en er tegenin kunt gaan. Wie op dat punt scherper wil worden, kan de indeling twee keer laten maken vanuit twee verschillende beschrijvingen, of hem tegen laten spreken met de inversie denker.

Werkt dit soort denken voor je, kijk dan wat er nog meer klaarstaat in de bibliotheek met 100 gratis skills die we zonder account beschikbaar stellen. En wil je doorpraten over wat AI verder voor je bedrijf kan doen, van losse skills tot volledige automatisering, dan doen we dat gewoon in een gesprek. Wil je eerst weten waar je online staat: de gratis SEO scan laat dat in enkele seconden zien. In de gids acht beslismodellen vergeleken zie je hoe dit model zich tot de andere verhoudt.