Stoïcijnse reflectie · IN HET KORT
De stoïcijnse skill helpt een alledaagse tegenslag vanuit een andere hoek bekijken. Je onderscheidt je eigen handelen van uitkomsten die je niet beheerst. De reflectie eindigt met concrete acties en laat ruimte voor moeilijke gevoelens.
Jouw opdracht
Fictief voorbeeld: een collega heeft nog niet op je voorstel gereageerd en morgen bespreken jullie de planning. Geen antwoord is het feit; afwijzing is een interpretatie. Je kunt je voorstel verduidelijken en opschrijven welke beslissing nodig is. De uiteindelijke reactie van je collega bepaal je niet.
Mogelijke uitwerking
Dit voorbeeld laat de werkwijze zien. Het is geen klantresultaat of belofte over jouw uitkomst.
01 / DE BASIS
Een situatieoverzicht, controleonderscheid, relevante principes, obstakelverkenning en drie tot vijf praktische acties.
02 / ZO KAN HET ERUITZIEN
Fictief voorbeeld: een collega heeft nog niet op je voorstel gereageerd en morgen bespreken jullie de planning. Geen antwoord is het feit; afwijzing is een interpretatie. Je kunt je voorstel verduidelijken en opschrijven welke beslissing nodig is. De uiteindelijke reactie van je collega bepaal je niet.
Dit voorbeeld laat de werkwijze zien. Het is geen klantresultaat of belofte over jouw uitkomst.
Dit is filosofische reflectie, geen behandeling of crisiszorg. Bij ernstige klachten of onveiligheid is passende menselijke hulp nodig. Acceptatie betekent niet dat je schade of misbruik moet verdragen. Controleer aangehaalde citaten en neem onzekere toeschrijvingen niet over als feiten.
03 / AAN DE SLAG
Vat de gebeurtenis samen en onderscheid feiten van je eigen interpretatie.
Bekijk controle en passende principes. Bereid een plausibel obstakel voor zonder rampscenario’s te versterken.
Maak acties voor vandaag of morgen en een korte herinneringszin die je zelf bruikbaar vindt.
04 / MAAK HET EIGEN
De Nederlandstalige skill is gratis te downloaden als ZIP met een SKILL.md-instructiebestand. Je hoeft voor de download geen account aan te maken of een e-mailadres achter te laten. Het bestand wordt aangeboden onder de MIT-licentie; lees de licentievoorwaarden voordat je het aanpast of verder verspreidt. Hulp bij het toepassen? Plan een gesprek.
Alle informatieDownload. Pas toe. Verfijn.
Taal van het bestand: Nederlands
Lees verder in je eigen tempo.
Je beschrijft een dilemma, een tegenslag of een besluit waar je al dagen omheen loopt, en je krijgt terug wat er binnen je controle valt en wat niet, welke drie of vier Stoïcijnse principes hier gelden met de bron erbij, hoe het ergst denkbare scenario er echt uitziet, en drie tot vijf handelingen voor vandaag of morgen. Geen filosofiecollege en geen valse troost: de skill liegt niet over wat moeilijk is.
de regels hierboven komen uit de zip op deze pagina · SKILL.md is 10.185 bytes
Dit is het uitgewerkte voorbeeld dat letterlijk in de SKILL.md staat, hier ingekort weergegeven. Een ondernemer verliest zijn grootste klant zonder uitleg en blijft piekeren. Let op wat er niet gebeurt: er wordt niets weggewuifd, en het verlies wordt niet kleiner gemaakt. Wat er wel gebeurt is een verdeling, want de helft van de energie ging naar dingen waar hij niets over te zeggen heeft.
De AI Stoïcijnse Coach is een gratis skill uit onze skill-bibliotheek. Een skill is een instructiebestand, SKILL.md, dat een AI-assistent een vaste werkwijze meegeeft voor één taak. Geen software die je installeert, geen abonnement, geen dagelijkse pushbericht: één tekstbestand van 1.555 woorden dat Claude vertelt welke negen Stoïcijnse technieken hij kent, welke hij per situatie kiest, in welke volgorde het antwoord wordt opgebouwd en waar hij zijn mond over houdt. Wil je eerst begrijpen wat zo'n bestand precies is, lees dan wat Claude skills zijn. Je downloadt de zip bovenaan deze pagina, zet hem in je Claude-omgeving, en vanaf dat moment behandelt Claude je dilemma volgens deze logica.
Het bestand omschrijft de rol scherp: een Stoïcijnse coach die je helpt je dilemma, beslissing of tegenslag te bekijken door de lens van klassiek Stoïcisme. Geen vrijblijvend advies. Concrete technieken, en een gestructureerd advies dat je direct kunt gebruiken. Dat verschil zie je terug in het voorbeeld hierboven: geen enkele actie is een aansporing om ergens anders over te denken, ze zijn allemaal iets dat je kunt uitvoeren en afvinken.
De skill is gemaakt voor het moment waarop je vastloopt op iets waar je maar deels invloed op hebt. Een klant die opzegt, een launch waar je bang voor bent, kritiek die blijft hangen, een beslissing die je al drie weken uitstelt. In de triggerlijst van het bestand staan die situaties letterlijk: faalangst voor een launch, omgaan met afwijzing in sales, paniek over deadlines, en algemene levensbeslissingen. Wie tegen Claude zegt dat hij twijfelt, stress heeft of iets niet kan loslaten, krijgt de skill automatisch.
Hij is onderdeel van de bibliotheek met 100 gratis skills die we vanuit de dienst AI en automatisatie beschikbaar stellen, zonder account en zonder verkoopmail achteraf. En één grens vooraf, want die staat ook in het bestand zelf: de skill kent de grenzen van zijn rol en verwijst bij ernstige psychische klachten naar een professional. Dit is een denkgereedschap, geen behandeling.
Het Stoïcisme is een filosofische school die rond 300 voor Christus in Athene werd opgericht door Zeno van Citium. De kern is praktisch: leef in lijn met de natuur en de rede, richt je op wat binnen je macht ligt, accepteer wat dat niet is. De drie belangrijkste Stoïcijnen zijn Epictetus, een vrijgelaten slaaf, Marcus Aurelius, een Romeinse keizer, en Seneca, een staatsman. Dat is geen toevallige verzameling: het waren mensen met heel verschillende hoeveelheden macht die allemaal met dezelfde vraag zaten, namelijk wat je doet met de dingen die je overkomen.
De directe lijn naar de moderne psychologie loopt via één zin. Cognitive Behavioral Therapy is direct geïnspireerd op Stoïcijnse principes, en vooral op het idee dat onze oordelen over gebeurtenissen ons lijden veroorzaken, niet de gebeurtenissen zelf. Dat staat bij Epictetus in Enchiridion 5, en het bestand noemt die vindplaats erbij. Het is de reden dat de skill in het voorbeeld niet zegt dat het verlies van een klant meevalt, maar wel dat de zelfveroordeling een vrijwillig oordeel is.
De moderne toepassing komt uit vier boeken die het bestand noemt. A Guide to the Good Life van William Irvine uit 2008, The Obstacle is the Way van Ryan Holiday uit 2014 en zijn The Daily Stoic uit 2016, How to Think Like a Roman Emperor van Donald Robertson uit 2019, en How to Be a Stoic van Massimo Pigliucci uit 2017. Die auteurs staan er niet als sierlijst: negatieve visualisatie is bij Irvine vandaan gehaald, en de mantra uit het voorbeeld komt uit de titel van Holiday's boek.
Waarom dit als gereedschap werkt en niet als levensbeschouwing. Bij een dilemma gaat de meeste energie zitten in twee dingen: uitzoeken wat er precies gebeurde, en oordelen over jezelf. Het eerste is vaak onmogelijk en het tweede is vrijwillig. Wat overblijft na die twee weg te strepen is een korte lijst met handelingen, en die lijst is de output van deze skill. Het scheelt dat je er geen enkele overtuiging voor hoeft over te nemen: je hoeft niet in de natuur of de rede te geloven om te zien dat je de reden van een opzegging niet kent.
In diff-vorm, met de regels uit het voorbeeld van de skill: wat het bestand verbiedt en wat ervoor terugkomt.
Blok 2 van elk antwoord is de dichotomie van controle, en het is het blok waar de rest op leunt. Volgens Epictetus vallen alleen je oordelen, intenties, verlangens, aversies en handelingen direct binnen je macht. Buiten je macht vallen het gedrag van anderen, uitkomsten, gezondheid, reputatie, weer en economie. De verdeling uit het voorbeeld van de skill, letterlijk zoals hij hem maakt.
Een skill is zo goed als zijn instructies, dus die beschrijven we hier gewoon. Het bestand opent met een frontmatter die vertelt wanneer Claude de skill moet oppakken. Bij de vakbegrippen, uiteraard: stoïcisme, Marcus Aurelius, Epictetus, Seneca, memento mori, amor fati, dichotomie van controle, view from above, premeditatio malorum, voluntary discomfort. Maar net zo goed bij gewone zinnen: ik twijfel, ik heb stress, ik kan dit niet loslaten, wat zou een Stoïcijn doen, help me met perspectief. En bij situaties: worstelen met zaken buiten je controle, kritiek krijgen, faalangst, beslissingsangst, perspectief nodig hebben op een tegenslag.
Daarna volgt de theoretische basis met de oprichting rond 300 voor Christus, de drie hoofdfiguren en de lijn naar de cognitieve gedragstherapie. Pas dan komt het gereedschap: negen technieken, elk met de bron erbij, en de instructie dat je er per vraag minimaal drie kiest die het meest relevant zijn voor de situatie. Dat aantal is een ontwerpkeuze met gevolgen. Eén techniek levert een spreuk op, negen technieken leveren een college op, drie levert een diagnose op.
De outputstructuur ligt daarna vast in zes blokken die altijd gevolgd worden. Eerst de situatie in twee zinnen en zonder oordeel. Dan de dichotomie van controle in twee kolommen met minimaal drie concrete punten aan elke kant. Dan de Stoïcijnse diagnose: drie of vier principes, per principe de naam en de bron, hoe het op deze specifieke situatie van toepassing is, en een citaat van een klassieke Stoïcijn dat juist is toegeschreven. Daarop volgt de premeditatio malorum: wat is hier het ergst denkbare scenario, hoe zou je dat overleven en wat zou de volgende stap zijn.
Daarna komen drie tot vijf concrete acties voor vandaag of morgen, en het bestand zegt er expliciet bij dat wees aanwezig geen actie is en stuur deze mail vandaag voor 17 uur wel. En tot slot de mantra: één korte zin op basis van een echt Stoïcijns principe.
Het bestand sluit af met vijf gespreksregels en een bronnenlijst van zeven titels. Die gespreksregels zijn strenger dan je bij een coachende skill zou verwachten, en ze staan verderop in FIG.04 stuk voor stuk uitgewerkt. Eén ervan verdient hier al aandacht: de skill verzint geen citaten. Weet hij niet zeker of een citaat klopt, dan parafraseert hij en noemt hij het werk maar niet het exacte hoofdstuk. Precies daar gaan taalmodellen normaal gesproken de mist in, want een goed klinkend Marcus Aurelius-citaat is makkelijk verzonnen en moeilijk te controleren.
Wil je zelf zo'n bestand leren schrijven, dan legt de gids over SKILL.md schrijven uit hoe die opbouw werkt: frontmatter, rol, gereedschap, vaste outputstructuur en een lijst met grenzen.
Dit is de complete gereedschapskist uit de SKILL.md, met de bronvermelding zoals het bestand die geeft. De vraag onder elke kaart is de vraag die de techniek in de praktijk stelt. Per dilemma kiest hij er minimaal drie, en welke dat zijn hangt af van wat er speelt: bij kritiek komt het citadel naar voren, bij angst voor een uitkomst de premeditatio, bij een vastgelopen oordeel de view from above.
De SKILL.md noemt zeven bronnen bij naam, en bij de klassieke werken staat ook de vertaling erbij. Dat is geen pronkzucht maar een praktische keuze: een citaat uit de Meditaties luidt in de ene vertaling anders dan in de andere, en wie een citaat wil nakijken moet weten welke editie bedoeld wordt.
De drie klassieke werken. Het Enchiridion van Epictetus in de vertaling van A.A. Long uit 2018. De Meditaties van Marcus Aurelius in de vertaling van Gregory Hays uit 2002. En de Brieven aan Lucilius van Seneca in de vertaling van Robin Campbell uit 1969. Uit die drie komen zeven van de negen technieken, met een vindplaats erbij: Enchiridion 1 voor de dichotomie, Meditaties 7.48 voor de view from above, Meditaties 8.48 voor het citadel, Brief 91 voor de premeditatio en Brief 18 voor de voluntary discomfort.
De vier moderne toepassingen. A Guide to the Good Life van William Irvine uit 2008, waar de negatieve visualisatie vandaan komt zoals de skill hem gebruikt. The Obstacle is the Way van Ryan Holiday uit 2014, samen met The Daily Stoic uit 2016 genoemd in de theoretische basis. How to Think Like a Roman Emperor van Donald Robertson uit 2019, geschreven door een psychotherapeut, wat de brug naar de gedragstherapie verklaart. En How to Be a Stoic van Massimo Pigliucci uit 2017.
Waarom die bronvermelding in het antwoord blijft staan. Blok 3 van de outputstructuur eist per principe de naam en de bron, en een citaat dat juist is toegeschreven. Dit werkt als controlemechanisme: je kunt nakijken of het klopt. En het maakt het antwoord bruikbaar buiten het gesprek, want je kunt het werk zelf oppakken zonder de skill nog nodig te hebben. Zonder die regel zou je een advies krijgen dat filosofisch klinkt en waarvan je nooit weet of het ergens op slaat.
Ook zonder de skill te installeren kun je met deze structuur je eigen dilemma te lijf: schrijf de twee kolommen op, schrijf het ergste scenario uit tot het einde, en zet er drie handelingen onder met een tijdstip. Daar zit het grootste deel van het werk, en het kost een half A4.
De SKILL.md sluit af met vijf gespreksregels, en bij een skill die over tegenslag gaat is die lijst minstens zo belangrijk als de negen technieken. In het gesprek pakken die regels zo uit: elke regel is een verzoek dat je zou kunnen doen, met de reactie die de skill volgens zijn eigen instructies geeft.
De zip bevat één map met daarin de SKILL.md. Installeren is een kwestie van het bestand op de juiste plek zetten, en die plek verschilt per omgeving. SKILL.md is sinds december 2025 een open standaard, en dezelfde skill werkt daardoor ook in Codex, Cursor en Gemini CLI. Je downloadt dus geen Claude-bestand maar een werkinstructie die elke moderne AI-assistent kan lezen.
~/.claude/skills/ (of .claude/skills/ in je project)./ai-stoicijnse-coach.AGENTS.md in je repo.AGENTS.md.Daarna is het gebruik simpel: beschrijf je dilemma in gewone taal, het hoeft niet perfect geformuleerd te zijn. Hij vult de rest zelf aan. Een uitgebreidere uitleg per omgeving staat in de gids Claude skills installeren, en in de kennisbank vind je de bredere uitleg over werken met AI.
Op zijn sterkst is hij wanneer er twee dingen tegelijk spelen: er is iets gebeurd of dreigt te gebeuren, en je zit vast in het deel waar je niets over te zeggen hebt. Precies dat profiel hebben de situaties die het bestand zelf noemt: faalangst voor een launch, omgaan met afwijzing in sales, paniek over een deadline, kritiek die blijft hangen, een levensbeslissing die je al weken uitstelt. Zakelijk en persoonlijk werken allebei, en dat is geen marketingclaim: de Stoïcijnen waren zelf vaak generaals, keizers en bestuurders die met echte verantwoordelijkheid worstelden. Je hebt geen voorkennis van filosofie nodig, want de skill legt per techniek uit waar hij vandaan komt.
Hij is minder geschikt als je vraag eigenlijk een rekenvraag is. Of je die investering moet doen, welke leverancier het wordt, hoe je de komende twee kwartalen plant: dan levert een structuur van controle en acceptatie weinig op, want daar zit het probleem niet. Ook bij een dilemma waar de feiten nog ontbreken is dit het verkeerde moment. Eerst uitzoeken, dan pas ordenen. Twee telefoontjes zijn in zo'n geval meer waard dan de mooiste diagnose. Hij vult dan de kolom buiten je controle met dingen die je gewoon had kunnen navragen, en zo werkt het instrument tegen je.
En er is één harde grens die het bestand op twee plekken noemt. In de gespreksregels staat dat de skill de grenzen van zijn rol kent en bij ernstige psychische klachten naar een professional verwijst. Geen formaliteit, die regel: Stoïcijnse technieken lijken oppervlakkig op cognitieve gedragstherapie, en juist daardoor is de verleiding groot om ze als vervanging te gebruiken. Ze zijn dat niet, en wij zeggen dat liever te vaak dan te weinig. Bij aanhoudende slapeloosheid, uitputting of somberheid is de huisarts de juiste eerste stap, en dan is dit hooguit iets voor daarnaast.
Nog een eerlijke grens: de skill maakt je besluit niet voor je. Wat hij doet is de ruis eruit halen die het besluit tegenhoudt. Als je na de zes blokken nog steeds niet weet wat je wilt, dan is dat waarschijnlijk geen kwestie van perspectief maar van ontbrekende informatie of van een keuze die je niet wilt maken. Ook dat is bruikbaar om te weten.
Deze skill is de gratis doe-het-zelf-versie van werk dat we ook als dienst leveren. Hij blijft compleet en zonder addertjes. Besef wel wat een skill is: hij leert je AI hoe hij iets doet, terwijl elke nieuwe sessie leeg begint. Een skill is dus niet de motor en ook het geheugen niet. Jij prompt, jij levert elke keer opnieuw de context, jij controleert. Wie dat anders wil, heeft twee vervolgstappen: de motor uit handen geven, of het geheugen regelen.
Trede 3 verdient meer dan een alinea, want dit is het verschil tussen een slimme chat en een systeem waar je op kunt bouwen. Jarvis is het organisatiebrein: het onthoudt wat je AI's moeten weten, verdeelt het werk en houdt bij wat er gebeurde. Bij deze skill valt dat extra op, want een besluit is pas iets waard als je over een maand nog weet waarom je het nam en welke acties eruit kwamen. Een losse chat weet dat niet. Dit komt er dan wel terug.
Wij werken zelf al maanden op deze manier. Elke agent-sessie, elke taak en elke beslissing wordt erin gelogd en is terug te lezen. Een nieuwe sessie begint daardoor niet blanco: hij haalt eerst de vastgelegde besluiten, de lopende projecten en de laatste wijzigingen op, en werkt verder waar de vorige stopte. Geen belofte dus, maar het gereedschap waar we zelf elke dag mee werken.
Bekijk de vier plannen op jarvis/prijzen. Via de wachtlijst geef je alleen vrijblijvend je voorkeursplan door. Dat maakt nog geen account, bestelling of betalingsplicht. Zakelijk maatwerk bespreken we eerst.
Een dilemma ontleden is één stap. Er is een richting voor nodig, een gesprek achteraf, en soms een heel andere hoek. Deze skills uit dezelfde bibliotheek pakken elk een ander stuk van die keten.
Als de vraag niet is hoe je een tegenslag verwerkt, maar waar je heen wilt.
GROW CoachDoel, realiteit, opties, wil: het klassieke coachgesprek in vier stappen.SKILL Ikigai CoachVoor de vraag onder de vraag: waar het werk dat je doet en het werk dat je wilt elkaar raken.SKILL PERMA Model CoachVijf bouwstenen van welbevinden uit de positieve psychologie, breder dan één dilemma.SKILLAmor fati zegt dat een obstakel je leerschool kan worden. Deze skill maakt dat systematisch.
Antifragiel DenkerVan schokbestendig naar sterker worden van schokken, met dezelfde vraag over blootstelling en risico.SKILLPremeditatio malorum en negatieve visualisatie werken via dezelfde beweging: begin bij wat er misgaat.
Inversie DenkerDraai de vraag om: niet hoe dit lukt, maar hoe het gegarandeerd mislukt.SKILLWaar deze skill vandaan komt en wat er nog meer is.
De hele skill-bibliotheekAlle 100 gratis skills op een rij, per onderwerp gesorteerd.HUB AI en automatisatieDe dienst erachter: van losse skills naar werkende automatisering in je bedrijf.SRV AI-trainingenAls je team dit soort werk zelf wil leren opzetten.SRV Wat zijn Claude skillsDe basisuitleg over SKILL.md, voor wie hier voor het eerst komt.DOCNiets. De skill is gratis, valt onder de MIT-licentie en je hoeft geen account aan te maken en geen e-mailadres achter te laten. Je downloadt een zip van 4,6 KB met daarin een map en een enkel bestand, SKILL.md, en dat is de complete skill. Er is geen betaalde versie en er komt geen verkoopmail achteraan.
Ja. SKILL.md is sinds december 2025 een open standaard, en hetzelfde bestand werkt daardoor ook in Codex, Cursor, Gemini CLI en andere tools die de standaard volgen. In Codex pak je de zip uit in .agents/skills/ in je project, of in ~/.agents/skills/ voor al je projecten; Codex ondersteunt SKILL.md sinds de open standaard van december 2025 rechtstreeks. De inhoud van SKILL.md in je AGENTS.md zetten kan ook nog steeds. De instructies zelf zijn gewoon leesbare tekst, dus een AI-assistent die instructiebestanden accepteert kan ermee overweg.
Nee. Je beschrijft je dilemma in gewone taal en de skill kiest zelf welke technieken hij toepast, met de bron erbij. Elk principe krijgt in het antwoord een naam, een vindplaats en een uitleg van hoe het op jouw situatie slaat. Je leert de theorie dus onderweg, en alleen het stuk dat je op dat moment nodig hebt.
Nee, en dat is een van de vijf gespreksregels in het bestand. Weet hij niet zeker of een citaat klopt, dan parafraseert hij en noemt hij het werk maar niet het exacte hoofdstuk. Dat is bij dit onderwerp geen overbodige regel, want er circuleren veel spreuken die aan Marcus Aurelius of Seneca worden toegeschreven zonder dat iemand ze ooit heeft opgeschreven.
Nee. De skill kent de grenzen van zijn rol en verwijst bij ernstige psychische klachten naar een professional, en dat staat zowel in de gespreksregels als in de frontmatter. Stoïcijnse technieken lijken oppervlakkig op cognitieve gedragstherapie, die er ook op geïnspireerd is, maar dat maakt ze geen behandeling. Bij aanhoudende slapeloosheid, uitputting of somberheid is de huisarts de eerste stap.
Minimaal drie, en die kiest hij op basis van je situatie. In de diagnose komen drie of vier principes aan bod, elk met naam, bron, toepassing en een citaat. Alle negen tegelijk gebruikt hij nooit, want dan krijg je een overzicht van het Stoïcisme in plaats van een antwoord op je vraag.
Zes vaste blokken. Je situatie in twee zinnen zonder oordeel, de dichotomie van controle in twee kolommen met minimaal drie punten aan elke kant, een diagnose van drie of vier principes met bron en citaat, de premeditatio malorum waarin het ergste scenario wordt uitgeschreven inclusief hoe je het zou overleven, drie tot vijf concrete acties voor vandaag of morgen, en een mantra van één zin om bij je te dragen.
Begin klein: pak het ding waar je nu al dagen omheen loopt, schrijf het in drie zinnen op en plak het in Claude met deze skill erbij. Dat kost vijf minuten en je ziet meteen of het je iets brengt.
Doe je dit vaker, dan merk je waar een losse skill ophoudt: je vorige twee kolommen zijn weg zodra je het venster sluit, terwijl juist het terugkijken je laat zien wat je structureel in de verkeerde kolom zet. Daar is Jarvis voor, vanaf 9 euro per maand inclusief btw. En zoek je meer gereedschap van dit type, dan staat de rest in de bibliotheek met 100 gratis skills.
