De Porter Five Forces Analist skill voor Claude

Geen software die je installeert, geen abonnement en geen koppeling met je systemen: één tekstbestand van 982 woorden dat Claude vertelt welke vier dingen hij vooraf moet weten, welke vijf krachten hij in welke volgorde beoordeelt, waarop hij per kracht toetst, hoe hij scoort en hoe de analyse eruitziet die je terugkrijgt. Je downloadt de zip bovenaan deze pagina, zet hem in je Claude-omgeving, en vanaf dat moment maakt Claude concurrentieanalyses volgens deze logica. Wat zo'n bestand precies is en hoe het werkt, lees je in wat zijn Claude skills.

Porter Five Forces heet in het Nederlands het vijfkrachtenmodel, en je ziet het ook geschreven als vijf krachtenmodel of vijfkrachtenanalyse. Het gaat om hetzelfde model, en de skill herkent beide benamingen als trigger. Michael Porter stelde in 1979 iets wat toen tegen de intuïtie inging: de winstgevendheid van een sector wordt niet bepaald door wie de spelers zijn, maar door de structuur van de markt. Vijf krachten samen bepalen hoeveel waarde een bedrijf in die sector kan vasthouden. Hoe sterker die krachten, hoe lager de gemiddelde winstgevendheid voor iedereen die erin zit. Een aantrekkelijke markt heeft zwakke krachten, een onaantrekkelijke markt heeft sterke krachten.

Daar zit het probleem dat deze skill oplost. De vraag waarmee bijna iedereen begint, is wie zijn mijn concurrenten. Dat is de minst nuttige vraag van de vijf, want een lijst met namen zegt niets over hoeveel er in die markt te verdienen valt. Precies die vraag slaat de skill bewust over: hij analyseert de structuur van de markt, niet de spelers erin. Je leert er niet van wie er nog meer bezig is, je leert ervan waarom de marges in die branche zijn zoals ze zijn en waar in de structuur jouw ruimte zit.

Wie op het punt staat een markt in te gaan of te verlaten, heeft er iets aan: ondernemers die twijfelen over een nieuwe sector, oprichters die een businessplan schrijven en het concurrentiehoofdstuk moeten onderbouwen, investeerders die due diligence doen op een markt, en adviseurs die moeten uitleggen waarom een branche zo competitief is. Hij is onderdeel van de skill-bibliotheek met 100 gratis skills die we vanuit de dienst AI en automatisatie beschikbaar stellen, zonder account en zonder verkoopmail achteraf.

Eén ding moet je vooraf weten: dit model beschrijft de bedrijfstak, niet de wereld eromheen en niet je eigen organisatie. Wetgeving, demografie, technologie en economie zitten in een PESTEL analyse, en je eigen sterktes en zwaktes horen in een SWOT-analyse. Die drie modellen zoomen op verschillende niveaus in en vullen elkaar aan. Zelf is de skill daar ook eerlijk over: dit is geen vervanging voor Porter zelf, en wie diepgaand strategisch werk doet leest het origineel.

De analyse is een lijst met namen. Drie concurrenten, een tabel met functies, klaar. Zo'n overzicht vertelt je wie er meedoet, maar niet of er iets te verdienen valt. In het vijfkrachtenmodel zijn die directe concurrenten maar één van de vijf krachten, en vaak niet eens de belangrijkste. Wie een SaaS bouwt, verliest zelden van een andere SaaS: hij verliest van Excel.

De sector is te ruim afgebakend. Dit staat als expliciete eis in het bestand: noem de exacte sector, niche of markt, niet de categorie. Online boekhoudsoftware voor zzp-ers in Nederland is een sector waar je iets over kunt zeggen. Boekhouden is dat niet. Bij een te ruime afbakening wordt elke kracht gemiddeld en dus nietszeggend, en verdwijnt precies de nuance waar de beslissing van afhangt.

Het oordeel blijft vaag. Redelijk sterk, tamelijk hoog, behoorlijk competitief: daar kun je geen besluit op nemen en twee markten kun je er al helemaal niet mee vergelijken. Daarom eist de skill altijd een numerieke score van 1 tot 5 per kracht, met een korte onderbouwing erbij. Niet omdat een cijfer objectiever is, maar omdat het je dwingt een positie in te nemen die je later kunt toetsen.

Er komt geen actie uit. Een analyse die eindigt met de conclusie dat de markt competitief is, heeft niets opgelost. In de SKILL.md staan minstens drie concrete acties verplicht, en die drie hebben een vaste vorm: hoe buit je de zwakste kracht uit, hoe bescherm je je tegen de sterkste, en welke positionering past bij deze marktstructuur.

De taal verhult de conclusie. In het bestand staat een expliciet verbod op buzzwords als synergie, leverage en value proposition, plus de instructie om helder Nederlands te schrijven zonder managementtaal. Er staat ook een woordenlimiet op: maximaal 1500 woorden voor de hele analyse. Een concurrentieanalyse van tien pagina's wordt niet gelezen, en dus ook niet gebruikt.

Het verschil zie je het duidelijkst naast elkaar. Links de regel zoals hij in de meeste plannen staat, rechts dezelfde beoordeling zoals deze skill hem oplevert.

Die beschrijving noemt naast Porter analyse en five forces uitdrukkelijk ook het vijfkrachtenmodel, plus gewone vragen die mensen echt stellen: hoe aantrekkelijk is deze markt, moet ik deze sector ingaan, wat is mijn concurrentiepositie, wie zijn mijn concurrenten echt, hoeveel macht hebben mijn leveranciers, wat zijn substituten, hoe groot is de toetredingsdrempel, wat is de winstgevendheid van deze branche. Ook situaties zijn triggers: twijfel over een markt, due diligence, het concurrentiehoofdstuk van een businessplan, en het moment waarop een ondernemer een investering of een pivot overweegt.

Daarna volgt het basisprincipe in een paar zinnen: Porter stelde in 1979 dat de structuur van de markt de winstgevendheid bepaalt, niet de identiteit van de spelers. Vervolgens komen de vijf krachten in hun vaste volgorde langs, en de conclusie staat er meteen bij. Hoe sterker de krachten, hoe lager de gemiddelde winstgevendheid in de sector.

Voordat er iets geanalyseerd wordt, komt de verplichte inputverzameling. Claude vraagt of bevestigt vier dingen: de exacte sector, niche of markt, de geografische scope, het bedrijfsmodel van de gebruiker en de relevante tijdshorizon. Bij die eerste staat in het bestand een leerzaam voorbeeld dat laat zien hoe scherp het moet: online boekhoudsoftware voor zzp-ers in Nederland is goed, alleen boekhouden is dat niet. Ontbreekt er informatie, dan stelt Claude maximaal drie gerichte vragen en gaat hij daarna aan de slag. Dat maximum is er niet voor niets: een skill die tien vragen stelt voordat hij iets doet, wordt niet gebruikt.

De output heeft negen vaste kopjes, in vaste volgorde. Eerst de sectordefinitie in twee zinnen, met wie er wel en niet meespeelt. Dan de vijf krachten, elk op de schaal 1 voor zwak tot 5 voor sterk, elk met een eigen lijst toetspunten en de instructie om per punt één zin met een conclusie te geven en af te sluiten met een scorerapport en wat dat voor jou betekent. Samen zijn dat 27 toetspunten: zeven bij de toetreders, vijf bij de leveranciers, zes bij de afnemers, vier bij de substituten en vijf bij de rivaliteit. Daarna komt kopje zeven, de totaalscore en de sectoraantrekkelijkheid, kopje acht met minimaal drie strategische implicaties, en kopje negen dat Pas op voor heet.

Achteraan staan acht schrijfregels en een bronvermelding. De regels: wees concreet en sectorspecifiek zonder algemene blabla, gebruik echte voorbeelden uit de sector, wees eerlijk over onzekerheid, geef altijd een numerieke score per kracht, sluit altijd af met praktische acties, schrijf helder Nederlands zonder managementtaal, vermijd buzzwords als synergie en leverage, en blijf onder de 1500 woorden. De bronnen zijn de drie publicaties van Porter zelf: het artikel uit 1979 in Harvard Business Review, het boek Competitive Strategy uit 1980 en de herziening uit 2008. Wil je zelf zo'n instructiebestand leren schrijven, dan staat de methode in SKILL.md schrijven.

Het begon met een artikel. Michael Porter publiceerde in 1979 in Harvard Business Review het artikel How Competitive Forces Shape Strategy. De stelling was voor die tijd ongebruikelijk: strategie gaat niet over het verslaan van je concurrenten, maar over het begrijpen van de structuur waarin je concurreert. In 1980 werkte hij dat uit in het boek Competitive Strategy, en in 2008 herzag hij het model in hetzelfde tijdschrift onder de titel The Five Competitive Forces That Shape Strategy.

De vijfde kracht is een gevolg, geen oorzaak. Dit is het punt dat in de meeste samenvattingen verdwijnt. Rivaliteit staat in het midden van de ruit omdat hij grotendeels het resultaat is van de vier krachten eromheen. Een markt waar iedereen zomaar binnen kan komen, waar klanten makkelijk overstappen en waar goede substituten bestaan, wordt vanzelf een prijzenslag. Wie de rivaliteit wil verlagen, moet dus aan de andere vier krachten sleutelen, niet aan zijn prijslijst.

Het model heeft bekende grenzen, en de skill benoemt ze. Het vaste laatste kopje van de output heet Pas op voor en gaat precies daarover. Complementors, bijvoorbeeld: partijen die jouw product waardevoller maken zonder concurrent of leverancier te zijn, zoals een boekhoudpakket dat met jouw software koppelt. Daar heeft het model geen plek voor. Ook de dynamiek over tijd is een blinde vlek: een vijfkrachtenanalyse is een momentopname, en een sector die vandaag aantrekkelijk lijkt kan over drie jaar vol zitten. En de derde valkuil is de sectorafbakening, want wie zijn markt te eng definieert, verklaart de echte concurrentie weg.

Het model staat zelden alleen. Waar het vijfkrachtenmodel de bedrijfstak beschrijft, kijkt een PESTEL analyse naar de macro-omgeving eromheen: politiek, economie, maatschappij, technologie, milieu en wetgeving. Daarnaast zet de SWOT-analyse jouw eigen sterktes en zwaktes naast die buitenwereld. Wie de conclusie trekt dat de rivaliteit te hoog is, komt logisch uit bij de Blue Ocean Strategie Coach skill, want dat model gaat precies over het verlaten van de bestaande strijd in plaats van hem winnen.

Ook zonder de skill te installeren kun je met deze principes je eigen marktanalyse verbeteren: baken je sector scherp af, geef elke kracht een cijfer met een reden, en kijk naar wat je klanten in plaats van jouw product zouden kunnen kiezen.

Daarna is het gebruik simpel: beschrijf je markt zo scherp mogelijk, noem je bedrijfsmodel en je regio, en vraag om een vijfkrachtenanalyse. Hoe smaller je de sector afbakent, hoe bruikbaarder de uitkomst. Ben je nieuw met dit soort bestanden en wil je eerst de bredere context, dan vind je in de kennisbank de uitleg over werken met AI.

Er zijn ook situaties waarin je hem beter laat liggen. De eerste is de interne vraag: gaat het over je team, je processen of je middelen, dan is dit het verkeerde model en zegt de skill dat ook.

De tweede is de heel nieuwe markt. Het vijfkrachtenmodel veronderstelt dat er een bedrijfstak is met leveranciers, afnemers en concurrenten, en bij een categorie die nog niet bestaat is er weinig structuur om te beoordelen. Dan levert de Jobs to be Done analist meer op, want die begint bij de taak die de klant nu al op een andere manier oplost. De derde grens is de momentopname: een analyse van vandaag zegt niets over de beweging, en het bestand waarschuwt daar zelf voor.

Nog een eerlijke grens: het model verklaart waarom de marges in een sector zijn zoals ze zijn, maar het bepaalt niet wat jij vraagt. Als de afnemersmacht hoog blijkt, is de vervolgvraag hoe je je prijs opbouwt en waarop je die baseert, en daar gaat de Prijsstrategie Coach skill over. En de skill zegt het zelf het duidelijkst in zijn laatste regel: dit is geen vervanging voor Porter zelf, en wie diepgaand strategisch werk doet leest het origineel.

Een vijfkrachtenanalyse vertelt je of er in een markt iets te verdienen valt en waar je ruimte zit. Wat hij niet vertelt, is of die markt jou kan vinden zodra je de keuze hebt gemaakt. Die stap komt erna, en daar zit ons eigen vak. De gratis SEO scan laat in enkele seconden zien waar je site staat. En wil je doorpraten over wat AI verder voor je bedrijf kan doen, van losse skills tot volledige automatisering, dan doen we dat gewoon in een gesprek.