AI-geletterdheid: wat artikel 4 van de AI Act van je personeel vraagt

De huidige tekst van artikel 4, lid 1, luidt in de kern: aanbieders en gebruiksverantwoordelijken "nemen maatregelen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid van hun personeel en andere personen die namens hen AI-systemen exploiteren en gebruiken, te ondersteunen". Daarbij houden ze rekening met technische kennis, ervaring, onderwijs en opleiding, met de context waarin de AI wordt gebruikt en met de mensen op wie de AI wordt toegepast.

Daarna volgt een zin die er sinds juli 2026 bij staat: de plicht "houdt niet in" dat je "een bepaald niveau van AI-geletterdheid" moet waarborgen voor personen. Je moet dus laten zien dat je moeite doet, niet dat iedereen een toets haalt.

Lid 2 en 3 zijn nieuw en gaan over de overheid, niet over jou: de Europese Commissie en de lidstaten ondersteunen bedrijven, "met name kmo's", en de Commissie publiceert praktische voorbeelden; de Europese AI-board stelt aanbevelingen op.

De Europese wetgever legt het zelf uit in overweging 8 van de wijzigingsverordening: strenge plichten die een toereikend niveau moeten waarborgen, passen niet bij alle soorten bedrijven en geven "extra regeldruk", met name voor kleinere ondernemingen. Tegelijk moet AI-geletterdheid een prioriteit blijven, los van boetes.

Voor een klein bedrijf is dat goed nieuws en een opdracht tegelijk. Goed nieuws, omdat niemand van je verwacht dat je een opleidingsprogramma optuigt. Een opdracht, omdat "niets doen" nog steeds niet past bij een tekst die zegt dat je maatregelen neemt.

Artikel 4 gaat over je eigen personeel én over "andere personen" die namens je met AI werken. De Europese Commissie noemt als voorbeeld een opdrachtnemer, een dienstverlener of zelfs een klant (Commissie, vragen en antwoorden over AI-geletterdheid, bijgewerkt 20 oktober 2026). Werkt een freelancer met AI aan jouw offertes of jouw social media, dan hoort die er dus bij.

Ook een eenmanszaak die AI voor het werk gebruikt is gebruiksverantwoordelijke. Zonder personeel gaat het vooral om jezelf en om wie voor jou werkt. Alleen louter persoonlijk, niet-beroepsmatig gebruik valt buiten de wet (artikel 2, lid 10).

Over wat artikel 4 níet vraagt is de Commissie in haar uitleg duidelijk:

• Je hoeft de AI-kennis van medewerkers niet te meten.
• Er is geen certificaat nodig. Een interne registratie van trainingen of andere initiatieven volstaat.
• Er is geen verplichte structuur: geen AI-functionaris, geen aparte commissie.

Een cursusaanbieder die zegt dat je een gecertificeerde training moet volgen "voor de AI Act", vertelt dus meer dan de wet vraagt. Een cursus kan een goede maatregel zijn; verplicht is hij niet.

De wet vraagt maatregelen die passen bij de kennis van je mensen en bij waarvoor de AI wordt gebruikt. Een medewerker die met ChatGPT een mail opzet, heeft andere kennis nodig dan iemand die een AI-systeem gebruikt om sollicitaties te sorteren. In de praktijk komt het voor de meeste kleine bedrijven neer op vier dingen die iedereen moet weten:

• AI kan overtuigend klinken en toch iets verzinnen: prijzen, maten, wetsartikelen, namen. Wat naar buiten gaat, kijkt een mens na.
• Klantgegevens, foto's van klanten en gesprekken gaan niet zomaar in een AI-tool. Dat is ook een privacyvraag onder de AVG.
• Een klant moet weten wanneer hij met AI praat, en AI-beeld dat voor echt kan doorgaan krijgt een label.
• Wie een fout of een datalek ziet, meldt het direct bij de verantwoordelijke.

Gebruik je AI met hoog risico, zoals bij werving en selectie, dan vraagt de wet vanaf 2 december 2027 meer: menselijk toezicht door iemand met de nodige bekwaamheid, opleiding en bevoegdheid (artikel 26, lid 2). Daar volstaat een kort gesprek niet.

Omdat de wet geen niveau vraagt maar maatregelen, is je bewijs een overzicht van wat je deed. Een eenvoudig document of spreadsheet is genoeg, met per maatregel:

• de datum en wie het gesprek of de uitleg gaf;
• wie erbij was, met naam en een handtekening of akkoord per mail;
• welke tools en welke afspraken besproken zijn;
• waar het AI-beleid staat en welke versie het was.

De wet zegt niets over hoe vaak. Ons advies: herhaal het bij elke nieuwe AI-tool, bij elke nieuwe medewerker of freelancer, en minstens elk half jaar even kort. Bewaar het overzicht zo dat je het kunt laten zien als een toezichthouder of een klant ernaar vraagt.

Het gratis AI-paspoort maakt zo'n plan per rol voor je, met een regel voor naam en datum, samen met een AI-register, een beleid en de teksten voor je website.

Volgens de Europese Commissie zien de nationale markttoezichthouders vanaf 2 augustus 2026 toe op artikel 4, en rusten sancties op nationaal recht. Artikel 99 van de verordening noemt voor artikel 4 geen eigen boetemaximum.

In Nederland is de uitvoeringswet die het toezicht regelt nog niet in werking. Het voorstel uit april 2026 maakt de Autoriteit Persoonsgegevens en de RDI samen coördinator, maar wijst artikel 4 niet expliciet aan een toezichthouder toe (Kamerbrief van 20 april 2026). De AP schreef op 9 oktober 2026 dat zij nog niet is aangewezen en pas bevoegdheden heeft als de wet geldt (AP, 9 oktober 2026).

Een boete voor ontbrekende AI-geletterdheid is voor een klein bedrijf dus op dit moment niet het grootste risico. Het echte risico is een medewerker die een verzonnen prijs in een offerte zet of klantgegevens in een openbare tool plakt. Daar beschermt een plan tegen.

De Commissie houdt een verzameling praktijkvoorbeelden bij van organisaties die hun AI-geletterdheid hebben ingericht. Ze zegt er zelf bij dat het nadoen ervan niet automatisch betekent dat je aan artikel 4 voldoet. De vraag-en-antwoordpagina van de Commissie is na de wijziging van juli 2026 bijgewerkt en is de beste korte uitleg. Bij de AI Act Service Desk kun je vragen stellen.

De Autoriteit Persoonsgegevens schreef twee handreikingen: "Aan de slag met AI-geletterdheid" en "Verder bouwen aan AI-geletterdheid". Ze verschenen in 2025, dus vóór de nieuwe tekst van artikel 4. Ze helpen bij het bedenken van maatregelen, maar de lat die ze leggen is hoger dan wat de wet nu vraagt.

Dit artikel is geen juridisch advies; het volgt de wettekst zoals die op 6 november 2026 op EUR-Lex stond.